ممکن است با کودکانی روبه رو شوید که اصطلاحاً  خیلی زود به حرف می افتند . اما درست عکس این مطلب نیز صدق می کند ؛  یعنی کودکانی نیز هستند که بنا به دلایلی دیرتر از هم سالان خود شروع به صحبت می کنند . در کل عوامل زیادی را می توان نام برد که در پیشرفت نیروی سخن گویی کودک مؤثر و در تسریع یا کاهش سرعت آن دخیل هستند . این مقاله به عوامل مؤثر بر تکلم اشاره دارد :

1ـ رشد عمومی : کودکان از نظر رشد ، دارای توانایی های متفاوتی هستند . یکی رشد کندتری دارد و ممکن است دیگری رشد سریع تری داشته باشد . در واقع بهتر است بدانید میان رشد جسمی و حرکتی و رشد تکلم نسبت مستقیم وجود دارد .

2ـ بهداشت و سلامت بدن : ممکن است رعایت نکردن بهداشت و بیماری کودکان مانع رشد ارگانیسم و عدم هماهنگی های لازم بین سیستم های اعصاب و سیستم جسمی و حرکتی و اختلال در تکلم شود . بهتر است بدانید کودک خیلی پیش تر از اینکه نخستین کلمه ها را بر زبان جاری کند ، رشد کلامی را آغاز می کنند . در واقع شروع رشد کلامی با تسلط بر  مهارت های اولیه همراه است برای مثال کودک بایستی به شیر خوردن ، قدرت بلع غذا و نفس کشیدن واقف شده باشد تا بتواند زمینه را برای سخن گفتن فراهم و نفس را برای سخن گویی آزاد کند . کودکان بیمار به دلیل ارتباط کمتر با بزرگسالان ، کلمات و الفاظ کمتری را فرا می گیرند . در صورتی که کودکانی که از سلامت جسمانی کاملی برخوردار هستند سریع تر از کودکان بیمار ، از نظر گویایی رشد می کنند و دامنه لغاتشان فراتر می رود . همچنین در هر مرحله از رشد کلامی ساخت های مناسبی برای آن مرحله لازم است . به عنوان مثال برای بر زبان آوردن حروف  بی صدا کودک می بایست به سنی رسیده باشد که قدرت ادای حروف را داشته باشد . علاوه بر این کودک قبل از 28 ماهگی فاقد دندان جلویی است که از آن جهت ایجاد اصوات استفاده کند .

3ـ عوامل محیطی و خانواده : هر چند سخن گویی کودکان از حد فیزیولوژک آنها فراتر نمی رود ، ولی با این وجود نمی توان شرایط محیطی  و خانوادگی را نادیده گرفت . نوزادانی که در پرورشگاه ها بزرگ شده اند ، به دلیل اینکه با بزرگسالان کمتر ارتباط دارند و سخنانشان از سوی آنها با اهمیت تلقی نمی شود ، از نظر کلامی معمولاً در رده پایین تری نسبت به سایرین قرار دارند. همچنین محیط خانواده در آموزش سخن گویی کودک نقش بسزایی دارد . کودکی که توسط بزرگسالانی اهل مطالعه و با حوصله پرورش یافته است مسلماً از قدرت سخن گویی بهتری نسبت به کودکی که در محیطی ناسازگار و آکنده از درگیری بزرگ شده ، برخوردار است و بهتر تکلم می کند . همچنین مادر نخستین کسی است که با کودک ارتباط برقرار می کند و مشوق ادای اولین کلمات کودک خویش است . علاوه بر این وضعیت روحی و عاطفی اعضای خانواده بر رفتار و برخورد کودک تأثیر گذار است .

4ـ جنسیت : بهتر است بدانید در مقایسه ، دختران معمولاً زودتر از پسران زبان باز می کنند ، از کلمات بیشتری استفاده می کنند و جملات کامل تری ادا می کنند . اما در حدود سن 6 سالگی میزان گویایی و ذخیره لغات پسران و دختران ابتدا با هم برابر است و سپس پسران بر دختران پیشی می گیرند .

5ـ سن کودک : کودک باید به اندازه کافی رشد کند تا دستگاه سخن گویی او آمادگی لازم برای ارائه کلمات و صحبت کردن را پیدا کند به همین جهت هر چه سن کودک افزوده می شود توانایی سخن گویی و به کارگیری کلمات او افزونی یافته و دامنه لغات او گسترده تر می گردد .

6ـ ردیف تولد : معمولاً بچه اول زودتر زبان باز می کند و قدرت بیانش نیز خیلی خوب است . چون پدر و مادر ذوق و شوق بیشتری نشان می دهند ، با او بیشتر سخن می گویند و دوست دارند که زودتر سخن بگوید . اما در فرزندان بعدی ممکن است برایشان به امری عادی تبدیل شود .

7ـ هوش : میان هوش کودک و قدرت تکلم وی رابطه تنگاتنگی حاکم است کودک هر چه باهوش تر باشد به همان میزان رشد سخن گویی در وی  سریع تر و بهتر صورت می گیرد . همچنین زودتر زبان باز می کند . اگر چه دیر زبان باز کردن دلیل بر کم هوشی نیست ، همان طور که گفته شد عوامل دیگری نیز در سخن گویی دخالت دارند . ( معمولاً کودکان تیز هوش    روان تر و شیواتر صحبت می کنند)  

8ـ دو زبانی والدین : پدر و مادری که به زبان ولهجه های متفاوت سخن  می گویند گاه کودکانشان بین دو زبان مردد شده و دیرتر دست به انتخاب می زنند و شروع به صحبت می کنند . به ویژه زمانی که هر یک از والدین به زبان خود تعصب نشان می دهند و در یادگیری زبان یا لهجه خودشان توسط کودک لجاجت  ورزند .  

9ـ رسانه های گروهی : شایسته است بدانید در سال های اخیر رسانه های گروهی (رادیو و تلویزیون و ...) اطلاعات کودکان و در نتیجه دامنه لغات آنها افزایش داده اند و از این رو سبب تسریع در امر سخن گویی کودکان شده اند .         

 

نویسنده :ندانصیری...

چاپ درروزنامه همشهری