اگر نگاهی به دور و بر خود بیندازید با کسانی رو به رو می شوید که از هر ده کلمه ای که می نویسند ، حداقل دو ، سه کلمه آن با اشکال املایی رو به رو است. گروه سنی این افراد می تواند از 7 تا 70 سال باشد . افرادی که دارای اختلال یادگیری در مبحث نوشتن هستند. این اشخاص اگر مسیر درستی را برای مبارزه با مشکل خود بیابند ، می توانند انسانهایی موفق در زمینه کاری و تحصیلی باشند . تاکنون دانشمندان ، مهندسان و پزشکان زیادی بوده اند که علارغم مشکل نوشتاری ، در کار خود بسیار موفق بوده اند .  در مبحث نوشتن ممکن است فرد با سه مشکل رو به رو شود:

1.     مشكل املايي :گاهی املاي بعضي كلمات آن قدر مشکل دار است كه تشخيص کلمه صحیح را بسیار دشوار و حتی گاهی نا ممکن می کند.

2.     مشكل نوشتن :گاهی خط فرد آن قدر بد است كه قابل خواندن نيست .

3.     اختلال زبان: گاهی ممكن است   تشخیص زبان به كار برده شده مشکل باشد به گونه ای که در نوشتن کودک ایجاد اشکال نماید.

فرآيند املا در مغز

 دانشمندان دریافته اند که  در هنگام دیدن یک کلمه ،ابتدا آن  كلمه وارد بخشي از مغز مي شود و  سپس به ناحيه ي نوشتاري مي رود  تا املاي كلمه را به هنگام نوشتن كنترل كند.در این زمینه ،دو مسير متفاوت براي فرآيند املا وجود دارد تا لغت  از سيستم شناختي به ناحيه ي نوشتاري برود. اگر كلمه آشنا باشد از مسير 1 مي رود و اگر نا آشنا باشد از مسير 2 مي رود.

 در مسير 1کودک  با كلمات آشنا رو به رو است. در نتیجه  فر آیند مشابه سازی  در مغز به سرعت رخ می دهد و کلمه مورد نظر را از انبار  كلمات موجود در ذهن پیدا می کند.

 درمسير 2 کودک با كلمات نا آشنا رو به رو است.  ابتدا يك مرحله ي آواشناسي صورت می گیرد تا كلمه به اصوات تشكيل دهنده اش (آواها) تجزيه شود آن گاه قبل از ورود به ناحيه ي نوشتاري آوا به نويسه، پردازش مي شود تا ناحيه ي نوشتاري مغز  طرز نوشته شدن كلمه را كنترل كند.

شواهد نشان مي دهد  که كودكان با مشكل املاي منفرد از كودكان با مشكل توأم خواندن و املا در آزمون هايي كه نقص شناختي بنيادين را مشخص مي كند، متفاوت هستند.در واقع  كودكان با نقائص املاي منفرد مهارت هاي زباني نسبتاً بهتري دارند و مشكلاتشان در مسير آواشناسی (مسير 2) است اما كودكان با مشكل توأم املا و خواندن به نظر مي رسد مهارت هاي زباني ضعيف تري دارند و نقائص آوايي (آواشناسي) و هم چنين نقائص غيرآوايي (واژگاني) در املا دارند (مسيرهاي1و2)

 در اینجا به بررسی مشكل املايي در کودکان می پردازیم. برای پیدا کردن راهکارهای اساسی در این زمینه ، روان شناسان آزمون هايي را از کودک می گیرند تا درجه اختلال نوشتاری مشخص شود. به طور كلي چندين آزمون املايي  استاندارد وجود دارد که بر اساس مشکل فرد ، یک یا چند نمونه از آنها گرفته می شود. به طور مثال،  ممکن است آزموني نشان دهد که كودك مشكلاتي در هجي كردن املا دارد ولي در تشخيص كلماتي كه املاي غلط دارند مشكلي ندارد .در نتيجه مشكل او ممكن است ناشي از مشكلات در حفظ كلمه باشد. هم چنين روانشناسان  تلاش می کنند که از بین غلط هاي املايي مختلف نظير غلط هاي آوايي، ديداری و ...که در ادامه مقاله به آنها اشاراتی می کنیم، تفاوت قائل شوند.

 مثلا اگر املاي كودك غلط هاي آوايي، زيادي دارد، ممكن است مهارت هاي شنوايي كودك را  امتحان کنند تا مشخص شود  آيا او مي تواند تفاوت بين اصوات مختلفي كه مي شنود  را متوجه شود یا نه. البته قابل ذکر است که شنوايي كليه ي كودكان با مشكل خواندن یا نوشتن ، بايد ارزيابي شود.

 

  مشکلات املایی به چند بخش تقسیم می شوند:

1. آوايي

اين خطا در كودكان دارای مشكل املايی بسیار رایج است. خطاهاي آوايي از لحاظ شكل كلمه داراي املاي درستي هستند ولي به هنگام خواندن اصوات غلطي دارند.

2.ديداري

برخلاف خطاهاي آوايي، خطاهاي ديداري اصوات درستي دارند ولي از لحاظ شكل كلمه غلط هستند. اين خطاها نشان مي دهند كه سيستم آواشناسي به دليل مشكل در يادآوري ديداري كلمات آشنا، دچار مشکل است .

3. جانشين سازي حروف

 اين خطا ممكن است ناشي از مشكلات ادراك ديداري باشند.

4. اضافه كردن و حذف كردن حروف

در خطاي اضافه كردن، يك حرف اضافي به يك كلمه افزوده مي شود که مي تواند به علت مشكلات واژگاني يا آواشناسي باشد. بعضي از حذف كردن ها نیز به مشکلات شنیداری بر می گردد.

5. زنجيره اي

این خطاها به مشكلات سازمان دهي زنجيره اي مربوط هستند. به این صورت که نوشتن بعضی از حروف در کنار هم را بر اساس عادت انجام می دهیم.

6.خطاهاي غيرمنطقي

اينگونه خطاها با الگوهايي كه در بالا ذکر شد، شباهتی ندارند. آنها نه  از لحاظ شكلی صحيح هستند و نه  از نظرصوتی.

ادامه دارد...

 

 نویسنده: ندا نصیری .. چاپ در ماهنامه کودک